सौर्य मण्डलको उत्पत्ति

१. कान्ट-लाप्लास नेबुलर परिकल्पना

सन् १७५५ मा इमानुएल कान्ट र सन् १७९६ मा पिएर-साइमोन लाप्लासद्वारा स्वतन्त्र रूपमा प्रस्तावित यो परिकल्पनाले सौर्यमण्डल एक विशाल धुलो र ग्यासको बादल (नेबुला) बाट उत्पन्न भएको थियो भनी सुझाव दिन्छ, जुन सम्भवत: एउटा सुपरनोभा विस्फोट पछि बनेको थियो। गुरुत्वाकर्षण र शीतलनका कारण यो नेबुला संकुचित हुँदै गयो र यसको घुम्ने गति बढ्दै गयो। परिणामस्वरूप, ग्यासीय घेराहरू बाहिर फैलिए, जसमा अधिकांश पदार्थ केन्द्रमा केन्द्रित भयो र अन्ततः सूर्य बनेको थियो। बाँकी पदार्थ डिस्क मा जम्मा भई, क्रमशः प्रोटोप्लानेटरी शरीरहरू बने। यी शरीरहरू सुरुमा ग्यासीय थिए, तर विस्तारै चिसिँदै तरल र ठोस अवस्थामा परिणत भए, जसले ग्रहहरूको निर्माण गर्यो।

२. प्लानेटेसिमल परिकल्पना (च्याम्बरलेन-मोल्टन परिकल्पना)

सन् १९०० को दशकतिर, भूगर्भविद् थोमस सी. च्याम्बरलेन र खगोलविद् फोरेस्ट आर. मोल्टनले यो परिकल्पना प्रस्ताव गरे। यो सिद्धान्त अनुसार, सौर्यमण्डलको द्वैध-मूल उत्पत्ति भएको हो। जब एउटा ठूलो तारा सूर्यको नजिक आयो, तब ज्वारीय विकृति (tidal distortion) उत्पन्न भयो। सूर्यको सतहमा भएका विस्फोटन शक्तिले यसको केही भागलाई बिथोल्यो, जसले ग्यासीय बोल्टहरू बाहिर फ्याँकियो। ती बोल्टहरू चिसिँदै गए र प्लानेटेसिमल नामक साना ठोस कणहरू बने। समयक्रममा, यी प्लानेटेसिमलहरूले सूर्यको वरिपरि दीर्घवृत्ताकार कक्षमा परिक्रमा गर्दै ग्रहहरूमा मिलेर गए, जसले अहिलेको सौर्यमण्डल निर्माण गर्यो।

३. जिन्स-जफ्रीज ज्वारीय परिकल्पना

सन् १९१९ मा सर जेम्स जिन्सले यो परिकल्पना अघि सारेका थिए, जसलाई सन् १९२९ मा सर ह्यारोल्ड जफ्रीजले परिमार्जन गरे। यो परिकल्पनाले सौर्यमण्डलको द्वैध-मूल उत्पत्ति लाई स्वीकार गर्छ तर सूर्यको आन्तरिक विस्फोटन शक्तिको भूमिका अस्वीकार गर्छ। यसको अनुसार, एउटा ठूलो ताराको ज्वारीय शक्तिले सूर्यको केही भागलाई छुट्यायो, जसले ठूलो आकार लिंदै टुक्रा-टुक्रा भएर अलग भयो। ती टुक्राहरू पछि संघनित भई मिलेर ग्रहहरू बने, जसले हालको सौर्यमण्डलको निर्माण गर्यो।